Ze hoopte dat haar buurvrouw haar zou horen, maar hulp bleef uit.

Ze hoopte dat haar buurvrouw haar zou horen, maar hulp bleef uit. Wat doe jij als je vermoedt dat iemand thuis niet veilig is?

Stel je eens voor.

Je wordt thuis mishandeld en je bent bang. Je weet elke dag niet wanneer het geweld weer begint of hoe erg het deze keer zal zijn en deze spanning voel je dag in, dag uit.  En iedere keer wanneer het gebeurt, probeer je zo dicht mogelijk bij de muur van je buurvrouw te komen omdat je hoopt dat ze je hoort. Dat ze begrijpt wat er gebeurt en dat ze iets doet, zoals de politie bellen.

Dit is geen verzonnen verhaal.

Ik hoorde het ooit van een vrouw die ernstig huiselijk geweld had meegemaakt. Haar verhaal is me altijd bijgebleven. Ze woonde naast een maatschappelijk werker. Iemand die vanuit haar beroep bekend zou kunnen zijn met de signalen en gevolgen van huiselijk geweld.

Iedere keer wanneer de vrouw mishandeld werd, probeerde ze zich zo dicht mogelijk naar de muur van haar buurvrouw te bewegen in de hoop dat ze het zou horen, maar de hulp waar ze zo op hoopte, bleef uit.

Er waren ook nog twee jonge kinderen in huis die getuige waren van het geweld en opgroeiden in een onveilige situatie.

Toen ik dit verhaal hoorde, raakte het me enorm.

Misschien ook omdat ik zelf van oorsprong maatschappelijk werker ben. Ik kan me het nauwelijks voorstellen hoe het voor die vrouw geweest moet zijn. De angst tijdens het geweld. De hoop dat iemand haar zou horen en de teleurstelling wanneer er opnieuw niets gebeurde.

Wat als die buurvrouw wél iets had gedaan?

Ik vertel dit verhaal regelmatig tijdens mijn trainingen. Niet om de buurvrouw te veroordelen. Ik weet niet wat zij daadwerkelijk heeft gehoord of waarom zij niet heeft ingegrepen. Maar wel omdat dit verhaal zo duidelijk maakt hoeveel verschil iemand kan maken door iets te doen.

Misschien had één telefoontje ervoor kunnen zorgen dat de vrouw en haar kinderen eerder hulp kregen, maar dat weten we natuurlijk niet. Wat we wel weten, is dat deze vrouw hoopte dat iemand haar situatie zou opmerken en dat ze hulp nodig had.

Dat brengt me bij een vraag die ik belangrijk vind:

Wat doe jij als je vermoedt dat iemand in jouw omgeving niet veilig is? Niet alleen wanneer je aan het werk bent, maar ook wanneer je thuis bent, op het schoolplein staat, boodschappen doet, op straat loopt of bij iemand op bezoek bent.

Ik ben niet alleen tussen 9.00 en 17.00 uur betrokken bij veiligheid.

Ik heb zelf verschillende keren meegemaakt dat ik buiten werktijd iets zag of hoorde waarvan ik een onderbuikgevoel kreeg. Een situatie waarbij ik dacht: hier klopt iets niet. En ja, dat vind ook ik spannend, want je weet niet altijd wat er aan de hand is. Ik weet niet hoe iemand reageert wanneer ik me ermee ‘bemoei’.

En ik wil natuurlijk niet dat de situatie door mijn wijze van handelen onveiliger wordt. Toch weiger ik om me alleen tijdens kantooruren bezig te houden met de veiligheid van kinderen en volwassenen en daarbuiten mijn ogen te sluiten.

Dus soms stap ik op iemand af en vraag ik bijvoorbeeld:

‘Hoe gaat het met je?’, ‘Kan ik iets voor je doen?’ of ‘Heb je iets nodig?’

Heel eenvoudige vragen. Geen beschuldigingen of conclusies, maar gewoon oprechte belangstelling. Soms kies ik er juist bewust voor om niet zelf het gesprek aan te gaan, omdat de situatie daar niet veilig genoeg voor is. Dan bel ik meestal de politie, ook dat is handelen.

Ik hoef niet zelf alles op te lossen en dat geldt voor jou net zo goed. Waarom doen we soms niets, terwijl we ons wel zorgen maken?

Tijdens mijn trainingen spreek ik veel professionals die werken in het onderwijs, de kinderopvang, zorg en welzijn. Mensen die betrokken zijn en het beste willen voor kinderen, jongeren en volwassenen en toch merk ik dat het bespreken van zorgen vaak wordt uitgesteld. ze willen wel helpen, maar ze zijn bang voor de gevolgen.

Misschien herken je een van deze gedachten:

‘Wat als ik het verkeerd heb gezien?’

‘Wat als ouders boos worden en hun kind van school halen?’

‘Wat als het geweld thuis erger wordt doordat ik mijn zorgen bespreek?’

‘Wat als ik de vertrouwensband beschadig?’

‘Wat als ik Veilig Thuis inschakel en er vervolgens niets gebeurt?’

Ik begrijp deze zorgen en het zijn zeker geen onbelangrijke vragen. Sterker nog, sommige situaties vragen om een zorgvuldige veiligheidsafweging voordat je iets bespreekt.

Wat ik professionals graag wil meegeven, is dat je niet hoeft te wachten totdat je zeker weet wat er aan de hand is. Je hoeft niet alles te bewijzen om iets met je zorgen te mogen doen. En dat geldt niet alleen voor professionals, maar dat geldt voor ons allemaal.

Vijf dingen die jij kunt doen als je je zorgen maakt over iemands veiligheid

1. Neem je onderbuikgevoel serieus.

Dat betekent niet dat je gevoel automatisch klopt, maar het kan wel een aanleiding zijn om beter te kijken naar wat je daadwerkelijk ziet of hoort. Wat valt je op en wat maakt dat je je zorgen maakt? Probeer daarbij onderscheid te maken tussen feiten en je eigen interpretatie.

2. Maak contact wanneer dat veilig kan.

Soms begint het met een heel eenvoudige vraag of opmerking.

‘Hoe gaat het met je?’

‘Mocht je een keer willen praten, ik ben er voor je’. 

‘Ik merk dat je wat stiller bent. Hoe komt dat?’

‘Heb je iets nodig?’

Je hoeft niet direct te vragen of iemand mishandeld wordt. Door oprechte belangstelling te tonen, geef je iemand ruimte om iets te vertellen. Luister zonder oordeel en probeer niet meteen oplossingen aan te dragen.

3. Ga niet zelf de confrontatie aan als dat onveilig is.

Dit vind ik een heel belangrijke. Betrokken zijn betekent niet dat je jezelf of anderen in gevaar moet brengen. Wanneer iemand agressief is, wanneer je vermoedt dat er ernstig geweld plaatsvindt of wanneer je de situatie niet kunt overzien/inschatten, kan het verstandiger zijn om professionele hulp in te schakelen.

Bij direct gevaar bel je 112. Bij vermoedens van huiselijk geweld of kindermishandeling kun je contact opnemen met Veilig Thuis via 0800-2000.

Ook wanneer je twijfelt en eerst advies wilt.

4. Wacht niet op bewijs.

Ik zie regelmatig dat professionals blijven zoeken naar bevestiging van hun vermoedens. Ze willen zeker weten dat er iets aan de hand is voordat ze hun zorgen bespreken. Maar dat is niet hun taak. Je hoeft geen onderzoeker te worden. Wat je wel kunt doen, is feitelijk benoemen wat je ziet of hoort, je zorgen zorgvuldig vastleggen wanneer dat bij je professionele rol hoort en de meldcode volgen. Overleg met collega’s of je aandachtsfunctionaris en vraag zo nodig advies aan Veilig Thuis.

Het uitgangspunt dat ik daarbij vaak gebruik, is:

Alles wat ik zie – is alles wat ik schrijf –  is alles wat ik zeg.

Waarbij je altijd rekening houdt met de veiligheid van betrokkenen. Soms is het juist nodig om eerst deskundig advies in te winnen voordat je een gesprek aangaat.

5. Besef dat een kleine handeling of actie van jou uit, veel kan betekenen.

Een vraag stellen, een luisterend oor bieden, een collega raadplegen, een telefoontje naar Veilig Thuis. Het zijn handelingen die misschien klein lijken, maar ze kunnen het begin zijn van iets groters. Voor iemand die zich onveilig voelt, kan het enorm veel betekenen wanneer je een ander laat merken dat hij of zij niet wegkijkt.

Kindveiligheid is niet alleen de verantwoordelijkheid van professionals. 

Natuurlijk hebben professionals in onderwijs, kinderopvang, zorg en welzijn een bijzondere verantwoordelijkheid. Zij werken met kinderen en gezinnen, kennen de meldcode en kunnen een belangrijke rol spelen in het signaleren en bespreekbaar maken van zorgen.

Het is iets van ons allemaal. Van ouders, buren, familieleden, vrienden en voorbijgangers.

Van mensen die bereid zijn om wat meer naar elkaar om te kijken en ik geloof dat de wereld er echt mooier van wordt wanneer we dat doen.

Vanuit betrokkenheid en respect. Met de bereidheid om hulp te vragen wanneer we zelf niet weten wat verstandig is, want ook met de beste intenties moet je zorgvuldig blijven handelen.

Het gaat niet om heldhaftig ingrijpen, maar dat je verantwoordelijkheid neemt voor wat je opmerkt.

Van onderbuikgevoel naar zorgvuldig handelen

Wat ik professionals tijdens mijn trainingen wil leren, is dat je moeilijke situaties niet hoeft te vermijden omdat je bang bent iets verkeerd te doen en dat je kunt leren om signalen te herkennen en je zorgen feitelijk te benoemen. Om gesprekken te voeren waarbij je zo veel mogelijk in verbinding blijft met de betrokkenen en om samen met collega’s zorgvuldig te bepalen welke stappen nodig zijn.

Daarom besteden we tijdens de Training Aandachtsfunctionaris Huiselijk Geweld en Kindermishandeling niet alleen aandacht aan kennis van de meldcode, maar ook aan gespreksvoering en het versterken van de aanpak binnen de organisatie.

We oefenen moeilijke gesprekken met een trainingsacteur, want weten wat je zou moeten zeggen, is iets anders dan het daadwerkelijk durven zeggen wanneer iemand boos, verdrietig of afwijzend reageert.

Op 9 maart 2027 start er weer een nieuwe training in Voorburg.

In drie trainingsdagen werken we aan de kennis, vaardigheden en het vertrouwen die je nodig hebt om als aandachtsfunctionaris verschil te maken.

Meer informatie vind je hier.

Wat doe jij?

Ik denk nog regelmatig terug aan de vrouw die tijdens de mishandelingen zo dicht mogelijk bij de muur van haar buurvrouw probeerde te komen. Aan de hoop die ze iedere keer opnieuw had en aan haar twee jonge kinderen.

Dat verhaal herinnert me eraan waarom ik dit werk doe, omdat kinderen en volwassenen die in onveiligheid leven mensen nodig hebben. Mensen die hen zien, luisteren, vragen durven stellen en die, wanneer dat nodig is, hulp inschakelen. Mensen die willen bijdragen aan het vullen van de spreekwoordelijke schatkistjes van kinderen. Met ervaringen van veiligheid, vertrouwen, steun en betrokkenheid.

Tijdens de Week tegen Kindermishandeling vragen we extra aandacht voor kinderen die opgroeien in onveilige situaties. Maar de verantwoordelijkheid om naar elkaar om te kijken stopt natuurlijk niet wanneer deze week voorbij is en ook niet om 17.00 uur.

Dus ik wil je graag één vraag meegeven:

Wat zou jij willen dat iemand deed als jij of jouw kinderen in een onveilige situatie zaten? En wat betekent dat voor wat jij vandaag voor een ander kunt doen?

Checklist Meldcode Proof Dessaur Trainingen

Checklist Meldcode Proof

Sinds een paar jaar is het voor organisaties die met kinderen werken wettelijk verplicht om de Meldcode Kindermishandeling en Huiselijk Geweld toe te passen. Maar hoe doe je dat nu precies, en aan welke voorwaarden moet je voldoen? Is jouw organisatie al Meldcode Proof? Je komt erachter met mijn gratis checklist!

De Bespreekboom | Naomi Dessaur

Naomi's Bespreekboom

Veel professionals blijven zoeken naar wat de beste manier is om seksualiteit bespreekbaar te maken met ouders of verzorgers. Daarnaast is het op juiste wijze reageren op seksueel gedrag van kinderen of zorgen van ouders hieromtrent een andere grote uitdaging. Om je hierbij te helpen heb ik De Bespreekboom, dé tool voor professionals om seksueel gedrag van kinderen bespreekbaar te maken’ ontwikkeld. Deze gratis tool helpt je om het verschil te maken voor kinderen.